Imię Boga

Grupa docelowa: Dorośli Rodzaj nauki: Lektura Tagi: IHWH, Imię Boga

PDF Druk

Zbigniew Pasek, Imię Boga. Praktyki magiczno – performatywne

Każdy, kto wzywać będzie Imienia Pańskiego, będzie zbawiony

Wczesnochrześcijańskie rozważania i imieniu Jezus

TEKST 1

W literaturze światowej i przekazach ustnych występuje mnóstwo bogów o różnych imionach. Jest ich kilkaset milionów. Na szczególną uwagę zasługują bogowie świata semickiego (znamienne jest, że wyrażenie „sem, szem” oznacza „imię”, zatem świat semicki jest szczególnym obszarem, światem imienia).

Tylko dwóch bogów jest istotnych według mojej analizy, ze względu na wpływ jaki wywarli na historię ludzkości. Są to IHWH i Allah. Czy zostali wymyśleni przez uczonych i kapłanów jak miliony innych jest osobnym tematem. Faktem jest, że ich zaistnienie przyniosło ogromne zmiany w rozwoju społeczeństw i całej cywilizacji.

Staroarabskie „Allah” oznacza „ten Bóg, ten Bogiem”. Występuje tu wskazanie na jakiś byt nazwany bogiem, jednak bóg muzułmanów występuje jako bezimienny.

Z czasem uczeni Arabowie wypracowali doktrynę i nadali swojemu bogu 99 „pięknych imion”, lecz są to atrybuty i cechy go opisujące. Uważano bowiem, że podanie imienia odsłania wnętrze i ujawnia istotę tego, który je posiada. Postanowiłem iść tym tropem.

Skoro Allah okazał się „bezimmienny”, a jego setne-tajemne imię pozostaje nieznane, to postanowiłem przyjrzeć się bogu Żydów i chrześcijan.

Imię boga Adama, Enocha i Abrahama pozostawało w ukryciu przez wiele stuleci. Dopiero książę Egiptu Mojżesz, przysposobiony na syna przez córkę faraona, wyjawił je 12 plemionom Izraela.

Bóg Abrahama i Jakuba nazwał samego siebie JESTEM (hebrajskie EHJEH), JESTEM KTÓRY JESTEM (ehjeh aszer ehjeh). Z czasem Izraelici zaczęli zwracać się do niego JEST przez szacunek i aby nie nadużywać jego imienia.

Powstałe potem księgi Tanachu (biblia Żydów) w miejscach gdzie występuje bóg Izraela mają zapis IHWH (JEST). Czytając te miejsca lektorzy mówili Adonaj (mój Pan). Tylko Arcykapłan w świątyni jerozolimskiej wymawiał raz do roku to imię wchodząc do pomieszczenia zwanego święte świętych (debir) gdzie stała arka przymierza.

Na wskutek tego prawidłowa wymowa IHWH uległa z czasem zapomnieniu. Po 70r. ne na wskutek zburzenia świątyni i wypędzeniu Żydów z Palestyny po powstaniu bar-Kochby nie było nawet miejsca gdzie możnaby to imię wymawiać. vUczeni kabaliści i twórcy Talmudu zainspirowali na tyle swoich następców, że powstała Sefer Jetzirach (księga stworzenia), szczegółowy system numerologiczno-kabalistyczny z elementami astrologii oraz Tarot, będący symbolicznym wizerunkiem całej wiedzy żydowskich mistyków, alchemików, astrologów i uczonych w pismach świętych.

Wszystkie systemy ewoluowały wokół Tetragramu (IHWH) i w oparciu o niego były zbudowane. Zastanawiające jak powstały skoro nikt nie wiedział jak prawidłowo się to imię wymawia. A to dlatego, że język hebrajski posiada tylko spółgłoski. Jest ich 22.

Ucząc się słów trzeba zapamiętywać jakie samogłoski należy wstawiać pomiędzy spółgłoski i kiedy należy czytać spółgłoskę jako samogłoskę. Nawet współczesne synody rabinów podają różne możliwości odczytu: Jahwe, Jahweh, Jahuła, Jahueh, Jehowa, Jehowah – to niektóre z możliwości.

Ułożyłem matematyczny ułamek: w liczniku EHJEH (bóg mówi osobie), w mianowniku IHWH (ludzie mówią o bogu). Zapis po hebrajsku takiego ułamka-stosunku dwóch światów jest bardzo ciekawy ze względu na przenikania pomiędzy literami-liczbami-symbolami.

Spróbowałem odczytać zatem mianownik. Do metody użyłem świętego dla chrześcijan imienia Jezusa Chrystusa, pomijając dyskusje i rozterki naukowców czy taka postać w ogóle istniała. Chodziło o metodę poznawania „Ojca przez Syna”, czyli IHWH przez Jezusa.

Żydzi rzecz jasna tego nie czynili, bo według ich doktryny Jezus był fałszywym mesjaszem więc nic dziwnego, że na przestrzeni wieków potworzyli różne systemy chcąc poznać swojego boga i jego imię. Zanim przejdę do IHWH wyjaśnię imię Jezus.

JEHOSZUA

Hebrajskie imię Jehoszua oznacza IHWH zbawia, IHWH zbawieniem. Składa się z pięciu spółgłosek: J (jod), H (he), W (waw czytane jako O), SZ (szin) oraz ajin czytanego jako A. Skąd wiadomo jak odczytywać te pięć spółgłosek i jakie samogłoski wstawiać? Umożliwia to masora, system kropek wstawianych dokoła liter informujących jak prawidłowo należy je odczytywać.

Jednak masoreci rozpoczęli swoją działalność w I-II w. ne. Okropkowanie IHWSZA-Jehoszua wydaje się poprawne, a to z tego względu, że imię to było w powszechnym użyciu przez stulecia w Izraelu na długo przed i po działalności masoretów.

Nikkudot-okropkowanie oddaje poprawnie jak powinno się czytać 5 spółgłosek składających się na Jehoszuę. IHWH też zostało okropkowane. Czy jednak prawidłowo? Podawane są możliwości podstawiania między IHWH samogłosek A i E (krótkie) między spółgłoski lub E (krótkie), O i A, a także odczytywania spółgłoski waw jako O.

Spowodowane to jest nieznajomością prawidłowego odczytania IHWH. Starożytni uważali, że spółgłoski są fizykalnym przejawem słowa, a niezapisywane samogłoski są duchowym elementem każdego wyrażenia. Informacja ta jest o tyle istotna, gdyż wyjaśnia dlaczego ważne jest wiedzieć jakie samogłoski należy wstawiać pomiędzy spółgłoski, a po drugie pokazuje, że Biblia żydowska posiada ukryty ezoteryczny sens pomiędzy swoim fizycznym przejawem jakimi są 22 spółgłoski.

W przypadku IHWH okropkowanie wydaje się czczym życzeniem, przecież przez kilka wieków tylko kapłani, a potem tylko arcykapłan wiedział jak wymawiać imię boga Izraela . I czy uczeni masoreci ujawnialiby szerokiemu ogółowi tajemnice tak skrzętnie skrywane przez stulecia? Twierdzę, że nie.

Okropkowanie IHWH jest według mnie w tym przypadku celowym działaniem, aby ukryć przed profanami prawdę lub próbą odczytania przez uczonych IHWH. Obydwie powyższe wersje odczytywania Tetragramu mają być prawdziwe, a wynikają z analizy filozofii i myśli religijnej Żydów w następnych wiekach aż po czasy współczesne.

W imieniu Jehoszua występują cztery samogłoski: E, O, U, A. Dwie z nich są zapisane jako spółgłoski waw-O i ajin-A. E i U (niezapisywane) wynikają z masory i tradycji wymowy tego imienia. Dlaczego aż tak drobiazgowo się w to zagłębiam stanie się jasne za chwilę.

Wracając do ewangelicznej metody poznawania „Ojca przez Syna” podstawiłem samogłoski imienia Syna do spółgłosek imienia Ojca.

W pierwszym przypadku podstawiłem pomiędzy IHWH wszystkie cztery samogłoski, w drugim tylko niezapisywane E i U. Jak prawidłowo się odczytuje IHWH nie napiszę wprost, aby zgodnie z drugim przykazaniem Dekalogu nie było ono nadużywane do czczych rzeczy. Moim zadaniem było naszkicować metodę poznania i zainspirować do osobistego poznawania IHWH przez jego wyznawców.

Imię Jezus w formie Jehoszua było używane w okresie kiedy Mojżesz ujawnił imię Boga Izraela stąd do analizy użyłem tej formy. Późniejszy zapis imienia Jezus to JESZUA składający się z czterech spółgłosek jest uproszczeniem formy pierwotnej i stąd w swoich rozważaniach pominąłem je.

Andrzej Wiatr, Szczecin Wielkanoc 2003

TEKST 2

SŁOWO I NAZWA

W rozważaniach nad ludzką mową często podkreśla się, że coś, czego nie nazywamy, dla nas prawie nie istnieje.

Jeśli na przykład w jakimś języku tym samym słowem określa się kolor niebieski i fioletowy, ludzie mówiący tym językiem zwykle nie rozróżniają tych kolorów.
Las człowieka dzisiejszego jest jakby inny niż las naszych dziadków: my w lesie widzimy drzewa, nasi dziadkowie widzieli raczej graby, buki, modrzewie, sosny itd., umieli nazwać poszczególne trawy i rozróżniali każdego ptaka, którego w lesie zobaczyli lub usłyszeli.
Podobnie daleko nam do Eskimosów, którzy na określenie śniegu mają ponad trzydzieści wyrazów; nasze doświadczenie śniegu jest znacznie uboższe.

NAZWA OSWAJA

Nadając nazwę, w jakiś sposób oswajamy rzecz nazywaną, włączamy ją do naszego świata.

Za pomocą nazw rozróżniamy rzeczy, ale je także łączymy w większe lub mniejsze grupy.
Nazwa wydobywa z rzeczy to, co w niej widzimy przede wszystkim; wskazuje na jej relacje do innych rzeczy itp.
Słowem, dzięki językowi rzeczywistość układa nam się w jako tako sensowną całość i to sensowną w sposób jednocześnie obiektywny i subiektywny: jako moja rzeczywistość.

NAZWAĆ BOGA?

Człowieka ogarnia niepokój, czy w ogóle wolno nam nazywać Boga.

Bóg jest przecież Kimś Żywym, nie jest rzeczą. W Nim żyjemy, poruszamy i jesteśmy, On jest u podstaw całego naszego świata, niezależnie od tego, czy zdajemy sobie z tego sprawę, czy nie — zatem czy wolno nam określać Go naszymi nazwami, tak jakby trzeba Go było dopiero do naszego świata wprowadzić?
Bóg tymczasem jest wszechobecny, nasze mówienie o Nim nigdy nie dzieje się poza Jego obecnością. W każdej sytuacji jest On kimś pierwszym, bo jest On nawet bliższy mnie niż ja sam sobie; nigdy nie jest osobą trzecią, nieobecną przy rozmowie.

Oto powody, dla których przynajmniej niektóre sposoby mówienia o Bogu odczuwamy jako nadużycie.

NIE WOLNO!

Nie wolno nam o Nim mówić tak, jakby był rzeczą albo jakby nie był obecny;

nie wolno nam wyobrażać sobie, że nazywając Go, można nad Nim zapanować albo Go do czegoś przymusić.
O Bogu trzeba mówić w taki sposób, żeby to nas do Niego przybliżało.
On sam pokazał nam, jak można i należy o Nim rozmawiać: w Piśmie Świętym, które jest Jego słowem.
Otóż z Pisma Świętego wynika, że Pan Bóg nie pogniewa się na nas, jeśli nasze mówienie o Nim jest niedoskonałe, a nawet obarczone jakimiś prymitywnymi wyobrażeniami: najważniejsze, żeby wypływało ono ze szczerego serca i przesycone było pragnieniem zbliżenia do Niego.

IMIĘ

W tym miejscu zastanówmy się nad tym, co to jest imię. Otóż imię wskazuje prawie zawsze na osobę.

Jeśli dajemy imię rzeczom lub zwierzętom, to aby wydobyć niejako tę rzecz lub zwierzę spośród wszystkich do niego podobnych i podkreślić jego dla nas jedyność i niepowtarzalność.
Zwracanie się po imieniu wyraża przede wszystkim bliską relację międzyosobową. Dlatego jesteśmy po imieniu tylko z ludźmi, którzy są nam w jakiś sposób bliscy.
Kiedy ktoś bez mojej zgody zwraca się do mnie po imieniu, jest mi przykro, niezależnie od tego, czy kryje się za tym upokarzająca mnie protekcjonalność czy nieuprawnione spoufalanie się.
Z kolei są liczne rodziny, w których ojca ani matki nigdy nie nazywa się po imieniu i nie przeszkadza to najserdeczniejszej zażyłości między rodzicami i dziećmi.
W rzeczywistości jednak imionami — a nie tylko nazwami — są wówczas słowa „tato, mamo”, a oznaczają one jedyną dla dziecka osobę na świecie, z którą je łączy najserdeczniejsza bliskość.
Zarazem dzięki zakazowi nazywania rodziców ich imieniem własnym zapewniony jest pożyteczny dystans.

NUMER

Odnotujmy jeszcze symboliczne akty pozbawienia człowieka jego imienia, żeby okazać mu w ten sposób pogardę, a nawet odsądzić samowolnie od ludzkiej godności.

I tak w obozach koncentracyjnych ludzi po prostu ponumerowano.
Z podobnej potrzeby, choć w formie bez porównania mniej groźnej, bierze się nasza skłonność do zastępowania imienia inwektywą („ty ośle!” itp.).

IMIĘ I WIARA

Każdego z nas Pan Bóg wezwał do istnienia po imieniu. Nie bądźmy śmieszni i nie wyobrażajmy sobie tego w sensie materialnym.

Wezwał nas po imieniu, to znaczy umiłował nas, zanimśmy jeszcze zaistnieli; to, co powiedziano o Jeremiaszu, odnosi się zapewne do każdego z nas: „Zanim cię utworzyłem w łonie matki, znałem cię” (Jr 1,5).
Kilkakrotnie też powtarza się w Piśmie Świętym obietnica, że Bóg da nam nowe imię. Co to znaczy? Jest to obietnica, że zaznamy większej jeszcze miłości od Boga niż obecnie, miłości nieprzemijalnej. Nawet bezpłodnym, jeśli wejdą na drogę Bożą, „dam miejsce w moim domu i w moich murach, oraz imię lepsze od synów i córek, dam im imię wieczyste i niezniszczalne” (Iz 56,5).
Każdy z nas, jeśli tylko będziemy wierni Bogu, zazna miłości niepowtarzalnej i przekraczającej wyobraźnię, każdy z nas otrzyma „imię nowe, którego nikt nie zna oprócz tego, kto [je] otrzymuje” (Ap 2,17).

MIŁOŚĆ BOGA NIE JEST JEDNOSTRONNA

Otóż miłość Boga do człowieka nie jest jednostronna, Bóg chce być również kochany przez tych, których kocha.

Toteż objawił nam swoje imię, chce być z nami po imieniu, tak jak to się dzieje w każdej miłości.
A przecież imię to nie tylko wyraz, w ostatecznym wymiarze imię utożsamia się z osobą: w takim stopniu, w jakim jest mi ona bliska.
„Mama” nie jest wyrazem, jakim określam kobietę, która mnie urodziła; ja w to słowo wkładam swoje przywiązanie do matki, kilkadziesiąt lat naszej wzajemnej bliskości.

IMIĘ BOŻE W BIBLII

Tylko przy takim rozumieniu mają sens liczne wypowiedzi biblijne na temat imienia Bożego: o ile nie chodzi tu o wyraz, o ile imię Boże utożsamia się z samym Bogiem.

„Wielkie rzeczy uczynił mi Wszechmocny, święte jest Jego imię” — śpiewała Matka Najświętsza w Magnificat.
„Niech wielbią imię Twoje wielkie i straszne, bo ono jest święte” — czytamy w Psalmie 99.
„Ojcze, uwielbij imię Twoje” — modlił się Pan Jezus (J 12,28).

IMIĘ JAHWE

Starotestamentalne imię „Jahwe” spełniło wielką rolę w dziejach objawienia.

Oznacza ono „Jestem Który Jestem”.
Bibliści, analizując specyficzną strukturę języka hebrajskiego, dopatrują się w owym „jestem” dodatkowej głębi: „Jestem jako kochający”, „jestem jako źródło wszelkiego istnienia” itp.
W czasach powszechnego wielobóstwa imię to zawierało wyznanie monoteizmu: w różnych bogów ludzie wierzą, ale jeden tylko Bóg jest prawdziwy. Ten, który kazał się nazywać JA JESTEM.
Później, kiedy monoteizm utrwalił się, Żydzi zaczęli coraz bardziej lękać się używania tego imienia. W końcu doszło do tego, że jednemu tylko arcykapłanowi i to jeden jedyny raz w roku — kiedy w Dzień Pojednania stawał w Świętym Świętych sam na sam z Bogiem — wolno było wezwać tego imienia.
Dlaczego do tego doszło? Wynikało to zapewne z podobnej czci, która wielu ludzi powstrzymuje przed zwracaniem się po imieniu do własnych rodziców.
Może też było w tym trochę chęci łatwego „zaliczenia” sobie przykazania „Nie będziesz brał imienia Pana Boga twego nadaremnie”.
W każdym razie faktem jest, że w czasach Pana Jezusa Żydzi zupełnie już nie używali tego imienia. Nawet czytając Stary Testament, w którym tyle razy pojawia się to imię, lękano się je wymawiać i zastępowano je słowem „Adonai”, to znaczy „Pan”.
Również w Ewangeliach ani razu nie cytuje się tego imienia. Więcej jeszcze, we wszystkich bez wyjątku cytatach starotestamentalnych w miejsce słowa „Jahwe” Nowy Testament umieszcza konsekwentnie słowo „Pan”.
I tak było zawsze od początku zarówno w Kościele katolickim, jak we wszystkich chrześcijańskich wyznaniach. Dopiero świadkowie Jehowy zrobili z tego problem.

IMIĘ JEZUS

Jest jeszcze jedno imię Boże, objawione w Ewangelii. Jest to imię Jednorodzonego Syna Bożego, równego Przedwiecznemu Ojcu, który dla naszego zbawienia uniżył się i stał się człowiekiem. JEZUS (hebr. Jehoszua) znaczy „Jahwe zbawia”.

W Ewangelii św. Jana znajduje się kilka przejrzystych aluzji Pana Jezusa, w których daje On do zrozumienia, że On sam jest Jahwe, TYM KTÓRY JEST: „Gdy wywyższycie Syna Człowieczego, wtedy poznacie, że JA JESTEM” (J 8,28); „abyście uwierzyli, że JA JESTEM” (J 13,39).
Raz, przy okazji takiej wypowiedzi, słuchacze porwali kamienie, aby Go zabić (por. J 8, 58n) — bluźnierstwem bowiem wydawało im się to, że czyni się równym Bogu.
Warto dodać, że świadkowie Jehowy gorąco sprzeciwiają się takiemu rozumieniu tych wypowiedzi — potwierdza ono bowiem prawdę o Bóstwie Chrystusa, którą oni odrzucają.
Wielokrotnie czytamy w Nowym Testamencie o najwyższym znaczeniu imienia Jezus: „W Jego imieniu narody nadzieję pokładać będą” (Mt 12,21);
„I nie ma w żadnym innym zbawienia, gdyż nie dano ludziom pod niebem żadnego innego imienia, w którym moglibyśmy być zbawieni” (Dz 4,12);
„I każdy, kto dla mego imienia opuści dom albo braci lub siostry, ojca lub matkę, dzieci lub pole, stokroć otrzyma i życie wieczne odziedziczy” (Mt 19,29);
„A przywoławszy apostołów, kazali ich ubiczować i zabronili im przemawiać w imię Jezusa, a potem zwolnili. Oni zaś odchodzili sprzed Sanhedrynu i cieszyli się, że stali się godni cierpieć dla Imienia” (Dz 5,40n).
Chrystus, Bóg Człowiek nosi „imię ponad wszelkie imię, aby na imię Jezusa zgięło się każde kolano istot niebieskich i ziemskich, i podziemnych, i aby wyznał wszelki język, że Jezus Chrystus Jest PANEM ku chwale Boga Ojca” (Flp 2,9-11).
Rzecz jasna, nie chodzi o wyraz „Jezus”, ale o imię Jezusa o Jezusa Żywego, Zbawiciela, który jest naszą Nadzieją i którego chcemy się trzymać zawsze, nawet w obliczu prześladowań.